Biznes

Przed krajami przechodzącymi transformację ekonomiczną stają nieco inne problemy. Państwa, które zdecydowały się wprowadzić u siebie reformy gospodarcze i podjąć w tym celu odpowiednie kroki, na ich realizację otrzymały pomoc finansową. Do podstawowych wymagań należały tu liberalizacja cen, minimalizacja dotacji budżetowych, prywatyzacja większości przedsiębiorstw państwowych i otwarcie na inwestycje zagraniczne. W rezultacie nastąpiło w tych krajach przejściowe załamanie gospodarcze, ponieważ rozpadł się system łączący dotąd ściśle przedsiębiorstwa sektora państwowego. Rozwój firm prywatnych zaś i proces prywatyzacji przedsiębiorstw istniejących nie był szybki. W pierwszych latach po reformie w krajach takich jak Rosja produkcja gwałtownie spadła, pojawiło się nieznane dotąd zjawisko bezrobocia, wybuchła inflacja, oszczędności straciły wartość, na czym szczególnie ucierpiały warstwy najbiedniejsze, między innymi emeryci i renciści utrzymywani przez niewydolny system ubezpieczeń. W niektórych krajach, między innymi w Polsce, Czechach i na Węgrzech po kilku latach gospodarka zaczęła wychodzić z kryzysu. Rząd polski znów jest w stanie spłacać kredyty udzielone przez Międzynarodowy Fundusz Walutowy, choć wcześniej ze względu na zły stan gospodarki spłatę długu państwowego trzeba było zawiesić.
Jednakże w innych państwach nie zdecydowano się na odejście od rozbudowanego systemu dotacji ... czytaj dalej

Istnieje wiele powodów utrudniających spłatę zaciągniętych długów przez kraje rozwijające się. Dużą część pożyczonych pieniędzy zmarnotrawiono na nietrafione inwestycje i przedsięwzięcia, bardzo często będące projektami rządowymi. Podstawą do uzyskania kredytu było przyjęcie przez kredytobiorcę tak zwanej polityki restrukturyzacji. Polegać ona miała na przyjęciu na rynek wewnętrzny kapitału zagranicznego (korporacje międzynarodowe i ponadnarodowe), nastawieniu gospodarki na produkcję dóbr i usług na eksport, a także
wprowadzeniu cięć w sektorze wydatków publicznych. Często prowadząc tego rodzaju politykę i podejmując takie przedsięwzięcia kredytobiorcy nie zdołali wypracować przychodów wystarczających na pokrycie rat kredytu. W niektórych przypadkach po otrzymaniu kredytu państwa biedne ubożały jeszcze bardziej, a przepaść między nimi i bogatymi powiększała się.
Dodatkowo w latach osiemdziesiątych koszty kredytów gwałtownie wzrosły wraz ze zwyżką pozycji dolara amerykańskiego. Ponieważ właśnie w dolarach rozliczano większość kredytów, państwa zaciągające pożyczki musiały eksportować znacznie więcej towarów i usług, by otrzymać za nie tę samą sumę w dolarach.
W tym czasie na całym świecie wzrosły stopy procentowe, co jeszcze zwiększyło obciążenia spoczywające na dłużnikach. Część kredytów inwestycyjnych dla krajów rozwijających się została wydana przez ... czytaj dalej

Wiele krajów rozwijających się, na przykład Brazylia, Indonezja czy Tanzania, winnych jest bardzo duże sumy rządom takich państw jak Wielka Brytania, Stany Zjednoczone i Japonia. Także państwa Europy Środkowo-Wschodniej: Polska, Czechy, Węgry oraz kraje powstałe po rozpadzie Związku Radzieckiego w ostatnich latach zaciągnęły zobowiązania finansowe wobec rządów i instytucji świata zachodniego.
Według tradycyjnej teorii rozwój gospodarczy najłatwiej osiągnąć zwiększając produkcję towarów i usług poprzez inwestycje. W terminologii ekonomicznej inwestowanie oznacza powiększanie zasobów kapitałowych, na które składają się między innymi kapitał finansowy, wielkość zaplecza technicznego (maszyny, urządzenia), liczba uruchamianych fabryk. Towarami kapitałowymi są więc takie dobra, które należy wytworzyć, żeby móc produkować inne towary lub świadczyć usługi. W latach siedemdziesiątych wiele państw Trzeciego Świata pożyczało pieniądze – głównie z banków i instytucji krajów rozwiniętych, aby finansować tego typu inwestycje. Kredytów udzielano na zasadach analogicznych do kredytów komercyjnych zaciąganych przez potrzebujące dofinansowania przedsiębiorstwa w bankach, różniły się one głównie skalą wielkości.
Wśród kredytobiorców znalazła się także Polska, rządzona przez PZPR z Edwardem Gierkiem na czele, w której pieniądze otrzymane z Zachodu topiono w nietrafionych inwestycjach. ... czytaj dalej

Wśród innych funkcji państwa reprezentowanego przez rząd są: emisja pieniądza, czuwanie nad kursem waluty państwowej w stosunku do walut obcych, stabilnością cen oraz tworzenie odpowiednich ram prawnych w celu ochrony prawa własności. Dodatkowo funkcjonuje system podatkowy mający zapewnić rządowi możliwość realizacji jego zadań. W rezultacie w krajach, w których władzę sprawuje rząd nawet najbardziej liberalny, państwo ma do spełnienia wiele ważnych funkcji. Rząd zazwyczaj musi zadbać o finansowanie takich dziedzin życia społecznego, jak obrona narodowa, system prawny, system dróg publicznych, szkolnictwo czy ochrona przyrody. Jednocześnie rząd kształtuje prawo tak, by chronić środowisko naturalne, zapobiegać praktykom monopolistycznym i zawyżaniu cen oraz bronić praw konsumentów. Fundusze na swoją działalność rząd zdobywa poprzez podatki. ... czytaj dalej

Szkodliwością społeczną cechują się towary i usługi, stojące w opozycji do dóbr cennych społecznie: ich prawdziwy koszt w skali społeczeństwa nie jest odzwierciedlony w cenie rynkowej. Na przykład w większości społeczeństw istnieje duże zapotrzebowanie na alkohol i zazwyczaj jest ono zaspokajane przez producentów. Jednakże negatywne skutki jego spożycia – szkodliwy wpływ na zdrowie, czy związany z tym wzrost wskaźnika przestępczości, nie są odzwierciedlone w kosztach produkcji i sprzedaży. W większości państw na alkohol nakłada się specjalny podatek (w Polsce akcyza), dzięki czemu cena lepiej odzwierciedla koszty społeczne jego produkcji.
Z problemem tym związana jest również koncepcja szkód zewnętrznych. Mamy z nimi do czynienia wówczas, gdy dobro jednostki może być naruszane przez działania innych osób lub instytucji,
a poszkodowany nie otrzyma z tego tytułu żadnego zadośćuczynienia. Na przykład firma wypuszcza ścieki produkcyjne do rzeki i nie płaci bezpośrednio odszkodowań nikomu kto korzysta z rzeki. W zanieczyszczonych wodach nie można łowić ryb, nieświadomi zanieczyszczeń mogą zachorować, pływając w zatrutej chemicznie wodzie. W sytuacjach takich jak ta, jak twierdzi większość obywateli państw rozwiniętych, istnieje konieczność interwencji państwa.

 ... czytaj dalej

Są przypadki, w których pełna wartość towaru lub usługi nie jest odzwierciedlona przez ich cenę rynkową. Na przykład jeśli chodzi o wykształcenie, korzyści z niego odnoszą nie tylko ci, którzy je zdobędą, ale także społeczeństwo jako całość. Ta dodatkowa korzyść nie wpływa na cenę, którą konsumenci gotowi byliby zapłacić za naukę, więc na wolnym rynku jej podaż byłaby niewystarczająca. Podobnie jest w przypadku opieki zdrowotnej, instytucji kulturalnych takich jak, na przykład muzea i galerie. Usługi czy dobra tego typu należą do sfery usług i dóbr kulturalnych, w których wskazana jest interwencja państwa, by zapewnić dostateczną ich podaż. ... czytaj dalej

Większość obywateli zgadza się, że państwo powinno całkowicie kontrolować pewne dziedziny życia społecznego. Można do nich zaliczyć, na przykład, obronę narodową. Panują tu zasady nie rywalizowania i nie wykluczania. Tak więc każda osoba może odnieść korzyści w tych dziedzinach bez szkody dla innych, lub też bez ograniczania ich dostępu do usług czy towarów.
Nie wykluczanie oznacza zaś, że żadnej osoby nie wolno pozbawiać prawa do korzystania z usługi albo towaru, nawet jeżeli bezpośrednio za nie
nie płaci. Chociaż nie płacimy bezpośrednio za wezwanie policji, możemy liczyć na jej pomoc w nagłym wypadku. W tym przypadku nikt nie czuje się obowiązany płacić policjantom, a policja nie podlega zasadom konkurencji. ... czytaj dalej

Kolejnym argumentem przemawiającym przeciw zezwoleniu na całkowitą swobodę na rynku i powstrzymywaniu się państwa od interwencji w sprawy gospodarcze jest fakt, że choć konkurencja stymuluje nowatorstwo i zapewnia wysoką jakość towarów, w rzeczywistości na wielu rynkach walka konkurencyjna jest ograniczona. Bardzo rzadko zdarza się prawdziwie uczciwa i stymulująca rywalizacja między podmiotami gospodarczymi, na rynkach zaś często występują praktyki oligopo-listyczne. Oligopol to model rynku zdominowanego przez zaledwie kilku wielkich producentów, którzy mogą wykorzystywać swoją pozycję, by manipulować zachowaniami konsumentów poprzez reklamę, kampanie marketingowe i promowanie marek towarów, a przede wszystkim przez dyktowanie cen. W praktyce w interesie każdego przedsiębiorstwa w gospodarce kapitalistycznej jest dążenie do wyeliminowania konkurencji z branży, w której działa. Rząd więc powinien interweniować w procesy gospodarcze, by promować konkurencję i czuwać nad jej przebiegiem. ... czytaj dalej

Jedną z najbardziej oczywistych zalet gospodarki rynkowej jest fakt, że konsumenci mają bardzo szeroki wybór towarów. Mechanizmy konkurencji sprawiają, że producenci są silnie motywowani do wprowadzania innowacji i wytwarzania towarów wysokiej jakości, tak jak w powyższym przykładzie. Jeśli tego nie robią, ryzykują, że zostaną wypchnięci z rynku przez bardziej nowatorskie i pracujące wydajniej przedsiębiorstwa.
Jednak w gospodarce rynkowej wybór mają tylko ci, którzy mogą za wybrany towar lub usługę zapłacić. Wielu uważa ten fakt za główną wadę ustroju kapitalistycznego. Osoby o najniższych dochodach mają ograniczone możliwości decyzyjne.
W gospodarce wolnorynkowej w jego czystej postaci nie ma związku między potrzebami indywidualnymi, a podziałem bogactwa. Chorzy, których nie stać na leczenie, mogą umrzeć, bezrobotni głodują, ponieważ brakuje im pieniędzy na jedzenie, a bezdomni zamarzają na ulicach. Wielu uważa kapitalizm w takiej formie za nieetyczny. W socjalizmie, teoretycznie przynajmniej, każdy otrzymuje towary i usługi w zależności od potrzeb, nie zaś zdolności płatniczych.
W gospodarce opartej wyłącznie na mechanizmach wolnorynkowych wszystkie środki, towary i usługi rozdzielane są na zasadach popytu i podaży. Rząd w ogóle nie interweniuje. Jednak w praktyce funkcjonowanie nowoczesnego państwa opartego na takich zasadach byłoby niemożliwe. W krajach rozwiniętych gospodarczo ... czytaj dalej

Inna sytuacja jest w gospodarce socjalistycznej, gdzie instytucja planująca może zdecydować, na przykład, że firma musi wyprodukować 10000 par butów rocznie. W związku z tym powinna zapaść decyzja o przyznaniu przedsiębiorstwu koniecznych środków (siła robocza, skóra, maszyny). Państwo określa cenę butów. W tym przypadku buty trafią na rynek niezależnie od tego, czy dochody ze sprzedaży pokryją wydatki na produkcję.
W gospodarce rynkowej mechanizmy gospodarcze skłaniają także przedsiębiorstwa do produkowania towaru metodami jak najwydajniejszymi.
Jeśli firma nie działa wydajnie, nie podąża za najnowszymi osiągnięciami technicznymi i nie produkuje towarów, które ludzie chcą kupić, traci konsumentów na rzecz konkurentów i może zbankrutować. Jeżeli firma obuwnicza nie pracuje wystarczająco wydajnie, będzie musiała sprzedawać buty drożej niż wydajniejsi producenci z branży. Konsumenci będą kupować gdzie indziej. Podobnie stanie się, jeżeli przedsiębiorstwo nie zainwestuje w modne fasony butów czy też wysokiej jakości skórę – konkurencja odbierze mu klientów.
Ponieważ w gospodarce planowej nie istnieje tego typu konkurencja, firma nie jest bezpośrednio motywowana do wprowadzania innowacji lub utrzymywania wysokich standardów jakościowych swoich produktów.
Z tego właśnie powodu przedsiębiorstwo z naszego przykładu nie byłoby tak silnie motywowane do inwestowania i utrzymywania ... czytaj dalej