Biznes

Ekonomiści uważają, że rynek doskonale konkurencyjny odpowiada ekonomicznym kryteriom wydajności, ponieważ ceny towarów utrzymywane są na najniższym dopuszczalnym poziomie, przy jednoczesnym zachowaniu opłacalności produkcji. Konsumenci mają szersze możliwości wyboru, ponieważ na rynku działa wiele firm oferujących konkurencyjne towary. Poza tym, tylko przedsiębiorstwa odznaczające się wysoką wydajnością produkcji mogą utrzymać się na rynku. W każdym systemie ekonomicznym występują ograniczenia co do zasobów, natomiast potrzeby klientów są nieograniczone. Uważa się, że w warunkach doskonałej konkurencji zasoby te rozdzielane są w sposób gwarantujący największą opłacalność.
Ta analiza funkcjonowania rynku może wydawać się niezbyt przydatna, skoro w rzeczywistości warunki doskonałej konkurencji praktycznie nie występują. Jednak już w sytuacji rynku częściowo konkurencyjnego ewidentne są korzyści zarówno dla samych producentów, jak i dla społeczeństwa. Stąd też działania w kierunku zwiększenia konkurencyjności na rynku postrzega się jako próbę zwiększenia ekonomicznej wydajności, dzięki której z kolei wzrasta wiarygodność na rynku i tym samym mechanizm ten jest samospełniającą się prognozą. ... czytaj dalej

W warunkach konkurencyjnych, gdy wiele firm oferuje podobne towary i usługi, wszyscy producenci muszą starać się dotrzymać kroku konkurencji, ponieważ klienci zawsze skorzystają z oferty bardziej opłacalnej. Opłacalność można oceniać biorąc pod uwagę rozmaite kryteria, na przykład cenę, jakość produktu, jego trwałość. Jeśli dana firma sprzedaje swoje produkty po cenach wyższych niż konkurenci, lub oferuje towary gorszej jakości, klienci zaczną zaopatrywać się u innego producenta. Firma musi zwiększyć swą konkurencyjność, w przeciwnym razie nie utrzyma się na rynku. Inni producenci działający w tej samej branży mogą bowiem zwiększyć swą konkurencyjność obniżając koszty produkcji, co pozwoli im obniżyć ceny towarów, lub spróbują podnieść jakość oferowanych produktów czy opracować nowe, udoskonalone metody technologiczne. Przez jakiś czas firma taka będzie przyciągała więcej klientów, co znowu wiąże się z większymi zyskami.
Innowacje wprowadzone przez jednego z producentów zmuszają także innych do podjęcia działań zmierzających do wzrostu wydajności produkcji, poprawy jakości towaru i wprowadzenia nowych technologii, a wysokie zyski firm wiodących na rynku przyciągną także nowych inwestorów. Na dłuższą metę mechanizm konkurencji prowadzi do ustalenia cen towarów i wysokości zysków na poziomie opłacalności produkcji wystarczającym, aby zapobiec wycofaniu się firmy z rynku, lub ... czytaj dalej

Kolejną cechą charakterystyczną oligopoli jest dążenie firm do uniknięcia konkurencji w zakresie kształtowania cen, poprzez zawieranie tajnych umów lub porozumień między niezależnymi producentami. Tego typu związki producentów znane są jako kartele, a ich celem jest ograniczenie lub wyeliminowanie konkurencji. W tym przypadku firmy umawiają się co do sposobów ograniczenia mechanizmu konkurencji, ustalenia poziomu cen lub ograniczenia dostaw na rynek w celu podniesienia cen i pomnożenia zysków. Stosując tego rodzaju rozwiązania, firmy te postępują na wzór monopolistów. Dobrze znanym przykładem są działania podejmowane w latach 70. przez Organizację Krajów Eksportujących Ropę Naftową (OPEC) – kartel skupiający największych producentów ropy naftowej. W wyniku działań OPEC ceny ropy wówczas znacznie wzrosły i jednocześnie poważnie ograniczono dostawy. Wzrost cen paliwa odbił się z kolei na cenach innych produktów na rynkach światowych i w efekcie miał wpływ na ogólną sytuację gospodarczą w wielu krajach. W większości państw system prawny zabrania stosowania tego rodzaju praktyk. ... czytaj dalej

O oligopolu mówimy wówczas, gdy na rynku działa niewielka ilość konkurujących ze sobą dużych przedsiębiorstw. W rezultacie działania podejmowane przez jedną firmę mają poważny wpływ na zachowanie i sytuację innych przedsiębiorstw działających w danej branży. Mówi się, że w tym przypadku firmy są nawzajem od siebie uzależnione. Tak więc jeśli jeden z producentów działających w danej branży podejmuje decyzję o zwiększeniu poziomu sprzedaży poprzez obniżenie cen produktu, odbędzie się to kosztem pozostałych firm funkcjonujących na rynku. Przedsiębiorstwa produkujące proszek mydlany, wyroby mączne, żywność dla kotów często borykają się z konkurencją oligopolistyczną. Typowymi przykładami oligopolu są przemysł paliwowy, produkcja samochodów, stali, wyrobów tytoniowych itp. Na rynku oligopolistycznym konkurujące firmy mogą stosować szereg różnych strategii działania zmierzających do wykluczenia konkurenta. Cechą charakterystyczną tego typu rynku jest znaczny stopień zróżnicowania produktów, wynikający z podejmowanych przez firmy prób uatrakcyjnienia i odróżnienia oferowanych towarów od towarów konkurencji, poprzez reklamę, znaki firmowe i działania marketingowe. Dzieje się tak dlatego, że producentom zależy na utrzymaniu się na rynku bez uciekania się do obniżki cen. Po części spowodowane jest to tym, że tego rodzaju posunięcie prawdopodobnie wywołałoby wojnę cenową, w wyniku której ... czytaj dalej

Konkurencja niedoskonała występuje wówczas, gdy na rynku działa wiele firm oferujących towar nieznacznie zróżnicowany. W tej sytuacji mówimy o konkurencji monopolistycznej. Charakterystyczne dla tego modelu jest oferowanie na rynku produktów nie homogenicznych. Towary oferowane przez różne firmy są podobne, ale nie identyczne. W rezultacie konsumenci mogą dokonywać wyboru między towarami wyprodukowanymi przez różnych producentów. Na przykład firma X, produkująca pastę do zębów, wytwarza produkt podobny do tego, który produkują jej konkurenci, ale stosuje inny wzór opakowania, zapach i inne hasła reklamowe niż konkurencja, powiedzmy:
„Uśmiech bielszy od bieli” lub „Pasta, którą polecają stomatolodzy.” W działach gospodarki produkujących towary takie jak samochody, mydło, napoje często obowiązują reguły konkurencji niedoskonałej lub monopolistycznej.
Na skutek reklamy konsumenci nabierają przekonania do danego produktu konkretnej firmy, pomimo że różni się on tylko w niewielkim stopniu od towarów oferowanych przez konkurencję. U tego typu konsumentów obserwuje się pewien rodzaj przywiązania do danej marki, które utrzymuje się nawet wówczas, gdy firma podniesie ceny produktu. Oznacza to, że firma dysponuje pewną pozycją na rynku i może dyktować ceny, co odpowiada modelowi monopolu. Zarazem jednak nie ma żadnych ograniczeń co do możliwości wejścia i wycofania się z rynku, co z kolei ... czytaj dalej

Konkurencja doskonała i monopol to dwa skrajne modele konkurencji. Zatem z jakim typem konkurencji spotykają się producenci w realnych warunkach działania? W większości przypadków, w warunkach gospodarki wolnorynkowej, mamy do czynienia z konkurencją niedoskonałą, która może przybierać różne formy. Podczas gdy firmy działające w warunkach konkurencji doskonałej rywalizują tylko w zakresie oferowanych cen, firmy działające w warunkach konkurencji niedoskonałej mogą stosować różne strategie działania. ... czytaj dalej

O  monopolu można mówić także wówczas, gdy z przyczyn technicznych na rynku nie mogą utrzymać się inni producenci. Występuje wówczas tzw. monopol naturalny, a przykładem tego typu monopolu jest system kolei państwowych, o którego monopolistycznym charakterze decyduje fakt, że budowa i obsługa kilku odrębnych sieci kolejowych, ze względu na koszty, nie byłaby opłacalna dla wielu konkurujących firm.
Innymi przykładami monopolu naturalnego są przedsiębiorstwa zajmujące się wytwarzaniem
i    dystrybucją dóbr użyteczności publicznej, tj. wody, gazu i prądu, ponieważ koszty okablowania i systemu kanalizacji przekraczają możliwości przeciętnego przedsiębiorcy. Obowiązujący w wielu krajach świata system prawny zabrania stosowania jakichkolwiek praktyk monopolistycznych,
a monopole naturalne najczęściej należą do państwa lub przynajmniej podlegają szczególnym regulacjom prawnym.
W rzeczywistości większość rynków w warunkach gospodarki wolnorynkowej nie spełnia ani wymagań doskonałej konkurencji, ani nie odpowiada modelowi monopolu, lecz plasuje się pomiędzy tymi dwoma wariantami. ... czytaj dalej

Rynek doskonale konkurencyjny odznacza się najwyższym z możliwych poziomem konkurencji. Przeciwieństwem tej sytuacji jest monopol. W przypadku monopolu jeden producent lub firma jest dostawcą całej produkcji przemysłowej w danym zakresie. Sprzedawca wówczas ma całkowitą kontrolę nad cenami panującymi na rynku oraz produkcją i dystrybucją danego towaru. Rynek monopolistyczny charakteryzuje zatem najniższy z możliwych poziom konkurencji, a właściwie całkowity jej brak.Rynek czysto monopolistyczny także występuje niezwykle rzadko. Przykładem jest firma De Beers z Republiki Południowej Afryki, która przez 50 lat była jedynym dostawcą diamentów na rynek światowy. Ponieważ nie było konkurencji ze strony innych dostawców, firma ta mogła ustalać ceny diamentów według własnego uznania.
Monopoliści nie muszą konkurować z innymi firmami, stosują natomiast strategie działania, które pozwalają im na zachowanie monopolu. Utrzymaniu pozycji monopolisty na rynku sprzyja brak możliwości wejścia na rynek innych, konkurencyjnych firm. Wyłączne prawo do wydobycia surowca było istotną barierą i umożliwiło firmie De Beers monopolizację rynku diamentów na tak długi okres. Prawa autorskie, które stanowią ochronę praw autorów wynalazków i to zarówno zupełnie nowych produktów, jak i nowego wzoru towarów już znanych oraz praw autorów utworów literackich i muzycznych również zapewniają pozycję monopolisty. Patenty i prawa ... czytaj dalej

Istnieje wiele stopni konkurencji; krańcowo mamy do czynienia z konkurencją doskonałą. Model konkurencji doskonałej zakłada, że na rynku działa wielu kupujących i sprzedających oraz duża liczba małych przedsiębiorstw, z których żadne nie może mieć wpływu na ceny oferowanych towarów i usług. Po drugie, przyjmuje się, że wszyscy producenci wytwarzają dobra homogeniczne, czyli odpowiadające tym samym standardom jakościowym i nie różniące się od dóbr tej samej branży produkowanych przez innych producentów. Przykładowo na rynku ziemniaków wszystkie uprawiane przez indywidualnych rolników ziemniaki będą się odznaczały tą samą jakością i wyglądem, a na rynku samochodowym oferowane do sprzedaży pojazdy będą dokładnie takie same. Po trzecie, producenci mają pełną swobodę wejścia i wycofania się z rynku, co oznacza, że nowe firmy bez trudu mogą rozpocząć produkcję i handel w danej branży, podczas gdy istniejące już przedsiębiorstwa mogą rynek opuścić, w ogóle wstrzymując działalność lub całkowicie przestawiając się na produkcję innych towarów lub usług.
Zakłada się, że w warunkach doskonałej konkurencji kupujący i sprzedający dysponują dokładnie taką samą wiedzą na temat produktu, sytuacji na rynku czy technik produkcji. Cechą rynku w warunkach doskonałej konkurencji jest to, że zmiany rozmiarów produkcji nie wpływają na zmianę ceny (tzw. doskonale elastyczna krzywa popytu).
... czytaj dalej